4. Hậu quả pháp lý của hành vi chiếm hữu không có căn cứ pháp luật
- Về bản chất, hành vi chiếm hữu không có căn cứ pháp luật là việc chiếm hữu không hợp pháp. Do đó, pháp luật thường không bảo vệ cho việc chiếm hữu bất hợp pháp này. Tuy nhiên, trong một số trường hợp với những điều kiện nhất định, người chiếm hữu không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình được pháp luật bảo vệ.
- Hậu quả pháp lý của hành vi chiếm hữu không có căn cứ là những kết cục, hệ quả theo quy định của pháp luật khi phát sinh hành vi chiếm hữu không có căn cứ pháp luật và chủ sở hữu, chủ thể khác có quyền đối với tài sản yêu cầu hoàn trả tài sản.
- 4.1. Người chiếm hữu phải hoàn trả tài sản cho chủ sở hữu, chủ thể khác có quyền đối với tài sản .
- Bản chất họ là người không có quyền đối với tài sản và đang tước đi quyền chiếm hữu chính đáng của chủ sở hữu, chủ thể khác có quyền đối với tài sản. Do vậy, pháp luật đặt ra nghĩa vụ hoàn trả đối với hành vi chiếm hữu không có căn cứ pháp luật, không phân biệt là chiếm hữu ngay tình hay không ngay tình, cụ thể:
- Người chiếm hữu tài sản không có căn cứ pháp luật phải hoàn trả toàn bộ tài sản gốc – tài sản chiếm hữu. Nếu tài sản chiếm giữ là vật đặc định, người chiếm hữu phải hoàn trả đúng vật đó; nếu nó đã bị hư hỏng, mất thì phải đền bù bằng tiền. Vật đặc định là những vật có những dấu hiệu đặc trưng riêng biệt về hình dáng, kích thước, màu sắc mang tính độc nhất và không thể thay thế bằng vật khác. (Khoản 2 Điều 580 Bộ luật Dân sự).
- Trường hợp tài sản là vật cùng loại, nhưng bị mất hoặc hư hỏng thì phải trả vật cùng loại hoặc đền bù bằng tiền nếu không có thỏa thuận khác. Khác với vật đặc định ở trên, vật cùng loại là những vật có cùng hình dáng, tính chất, công dụng giống nhau, việc thay thế giữa chúng không ảnh hưởng đến người sử dụng. (Khoản 3 Điều 580 Bộ luật Dân sự).
- 4.2. Người chiếm hữu phải hoàn trả hoa lợi, lợi tức gắn với tài sản
- Hoa lợi là những sản vật tự nhiên do chính tài sản mang lại như gia súc con, trứng của gia cầm. Lợi tức là khoản lợi thu được trong quá trình sử dụng, khai thác tài sản như tiền thuê xe ô tô,…
- Đối với việc chiếm hữu không có căn cứ nhưng ngay tình, người chiếm hữu không phải hoàn trả hoa lợi, lợi tức thu được trong thời gian còn tồn tại sự ngay tình mà chỉ phải hoàn trả từ thời điểm người đó biết hoặc phải biết việc chiếm hữu là không có căn cứ pháp luật. Một khi sự ngay tình chấm dứt đồng nghĩa với việc họ không còn tư cách chiếm hữu tài sản đúng pháp luật. Tuy nhiên, nếu đã phát sinh việc xác lập quyền sở hữu theo thời hiệu thì bên chiếm hữu ngay tình không phải hoàn trả hoa lợi, lợi tức do họ đã trở thành chủ sở hữu của tài sản đó (Điều 236 Bộ luật dân sự).
- Đối với trường hợp chiếm hữu không có căn cứ pháp luật và không ngay tình, người chiếm hữu phải hoàn trả toàn bộ hoa lợi, lợi tức từ tài sản từ thời điểm chiếm hữu. Ngoài ra, nếu chủ sở hữu, chủ thể có quyền khác đối với tài sản bị thiệt hại do việc không chiếm hữu tài sản thì người chiếm hữu còn phải bồi thường thiệt hại.
- Có thể xem nguyên tắc hoàn trả trên như là trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Theo đó, mỗi người phải được hưởng và được giữ những gì thuộc về mình. Bởi vậy, khi một người mất đi tài sản không phải do nguyên nhân khách quan hoặc do chủ quan, lỗi của mình thì người đó có quyền đòi lại tài sản.
- 4.3. Người chiếm hữu có nghĩa vụ bồi thường cho người thứ ba
- Người thứ ba trong trường hợp này là người đã được người chiếm hữu giao tài sản thông qua các giao dịch dân sự. Về bản chất, trong mối quan hệ giữa chủ sở hữu – người chiếm hữu – người thứ ba, chỉ có người chiếm hữu là người có lỗi, do đó, khi chủ sở hữu được bảo vệ quyền lợi bằng việc được nhận lại tài sản thì quyền lợi của người thứ ba cũng phải được bảo vệ thông qua việc bồi thường thiệt hại.
- Khi phát sinh yêu cầu hoàn trả từ chủ sở hữu, người thứ ba thì người chiếm hữu có nghĩa vụ hoàn trả tài sản đó, nếu tài sản đó đã được trả bằng tiền hoặc có đền bù thì người chiếm hữu phải bồi thường thiệt hại cho người thứ ba khi có yêu cầu.
- Trường hợp người thứ ba ngay tình được giữ lại tài sản (động sản không phải đăng ký,..), người chiếm hữu có nghĩa vụ hoàn trả giá trị của tài sản và phải bổi thường thiệt hại nếu có cho chủ sở hữu.
- 4.4. Người chiếm hữu ngay tình được thanh toán chi phí
- Trong trường hợp chiếm hữu ngay tình, người chiếm hữu ngay tình được yêu cầu thanh toán các chi phí cần thiết mà người chiếm hữu đã sử dụng để bảo quản, duy trì tài sản trong thời gian ngay tình. Người không ngay tình thì không được quyền yêu cầu bởi vì họ là người cố tình và lựa chọn nắm giữ tài sản bất hợp pháp nên họ phải tự chịu chi phi đã bỏ ra đối với tài sản.
- 4.5. Người chiếm hữu ngay tình có quyền xác lập sở hữu theo thời hiệu
- Người chiếm hữu không có căn cứ pháp luật đối với tài sản có thể trở thành chủ sở hữu của tài sản đó khi đáp ứng được các điều kiện sau:
- Người chiếm hữu không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình có quyền xác lập sở hữu theo thời hiệu
- Người chiếm hữu không có căn cứ pháp luật nhưng ngay tình có quyền xác lập sở hữu theo thời hiệu
- Chiếm hữu tài sản công khai là việc người chiếm hữu, sử dụng tài sản đó một cách minh bạch, không giấu diếm, sử dụng theo công năng, tính chất của tài sản và bảo quản, giữ gìn tài sản đó như tài sản của chính mình. Người chiếm hữu công khai có đầy đủ các bằng chứng chứng minh tình trạng chiếm hữu của mình đối với tài sản.
- Chiếm hữu tài sản liên tục thể hiện ở việc người chiếm hữu sử dụng tài sản trong khoảng thời gian dài mà không có bất kỳ tranh chấp nào về quyền đối với tài sản đó, hoặc có tranh chấp nhưng chưa được giải quyết bằng một quyết định, bản án có hiệu lực của pháp luật. Nghĩa là, trong khoảng thời gian giải quyết, người chiếm hữu tài sản vẫn mặc nhiên được thừa nhận là người có quyền đối với tài sản.
- Thời hiệu đối với động sản là 10 năm, với bất động sản là 30 năm. Thời hiệu là thời hạn mà khi kết thúc thời hạn đó sẽ phát sinh quyền hoặc nghĩa vụ. Trong trường hợp này, nếu người chiếm hữu ngay tình, công khai, liên tục tài sản trong 10 năm đối với động sản và 30 năm đối với bất động sản thì họ có quyền được xác lập là chủ sở hữu của tài sản đó. Quyền sở hữu được xác lập từ thời điểm người đó bắt đầu chiếm hữu.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét