2.2.2. Về người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi

• BLDS năm 2015, bên cạnh kế thừa quy định về mất năng lực hành vi dân sự và hạn chế năng lực hành vi dân sự, đã bổ sung quy định về người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.
• Tuy nhiên, một số VBQPPL hiện hành mới chỉ quy định về mất năng lực hành vi dân sự và hạn chế năng lực hành vi dân sự trên cơ sở cụ thể hóa BLDS năm 2005 mà chưa có quy định về người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi; do đó, thiếu căn cứ áp dụng để thực hiện, bảo vệ quyền của người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc trong việc xác định hiệu lực của giao dịch, hiệu lực của việc đại diện.

Ví dụ:

• Khoản 6 Điều 157 Luâṭ nhà ở năm 2014 quy điṇ h: “Bên được ủy quyền quản lý nhà ở mất tích hoặc bị mất năng lực hành vi dân sự theo quyết định của Tòa án”.
• Khoản 6, khoản 7 Điều 36 Bộ luâṭ lao đôṇg năm 2012 quy điṇh:
• “6. Người lao đôṇg chết, bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, mất tích hoăc̣ là đã chết;
• 7. Người sử duṇg lao đôṇg là cá nhân chết, bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, mất tích hoăc̣ là đã chết; người sử duṇg lao động không phải là cá nhân chấm dứt hoạt động”.
• Khoản 3 Điều 24 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định: “Vợ, chồng đại diện cho nhau khi môṭ bên mất năng lực hành vi dân sự mà bên kia có đủ điều kiêṇ làm người giám hộ hoăc̣ khi một bên bi ̣hạn chế năng lực hành vi dân sự mà bên kia được Tòa án chỉ định làm người đại diện theo pháp luâṭ cho người đó... Trong trường hợp môṭ bên vợ, chồng mất năng lực hành vi dân sự mà bên kia có yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn thì căn cứ vào quy điṇh về giám hộ trong Bộ luâṭ dân sự , Tòa án chỉ định người khác đaị diêṇ cho người bi ̣mất năng lực hành vi dân sự để giải quyết viêc̣ ly hôn”.
• Khoản 3 Điều 13, điểm b khoản 2 Điều 15 Luâṭ công chứng năm 2014 quy điṇh: “Người bi ̣mất hoăc̣ bi ̣haṇ chế năng lực hành vi dân sự; bị mất hoăc̣ bi ̣haṇ chế năng lực hành vi dân sự”.
• Điểm a khoản 1 Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 36 Luâṭ các tổ chức tín duṇg năm 2010 quy điṇh: “Mất năng lực hành vi dân sự, chết; bị hạn chế năng lực hành vi dân sự”...

Đề xuất, kiến nghị:

• Nghiên cứu sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới VBQPPL hướng dẫn việc áp dụng pháp luật đối với người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi trong quan hệ dân sự cụ thể.