1.1. Về việc áp dụng Bộ luật dân sự

Về các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự, BLDS năm 2015 khẳng định luật khác có liên quan điều chỉnh quan hệ dân sự trong lĩnh vực cụ thể không được trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự được quy định tại Điều 3 của Bộ luật dân sự. Như vậy, việc quy định lại các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự trong các luật khác có liên quan là không cần thiết hoặc trong trường hợp có ghi nhận lại thì phải bảo đảm không trái với quy định của Bộ luật dân sự.

Ví dụ:

• - Luật thương mại năm 2005 tại mục 2 chương I (từ Điều 10 đến Điều 15) về những nguyên tắc cơ bản trong hoạt động thương mại, ghi nhận các nguyên tắc trong BLDS năm 2015 nhưng chưa đầy đủ (chưa ghi nhận cụ thể: nguyên tắc thiện chí, trung thực; nguyên tắc không được xâm phạm đến quyền, lợi ích của chủ thể khác; nguyên tắc tự chịu trách nhiệm dân sự). Mặt khác, nội dung quy định của một số nguyên tắc chưa bảo đảm đúng tinh thần quy định của BLDS năm 2015, như Điều 11 Luật thương mại quy định: “Các bên có quyền tự do thỏa thuận không trái với các quy định của pháp luật, thuần phong mỹ tục và đạo đức xã hội...” trong khi BLDS năm 2015 không còn qui định tuân thủ pháp luật là nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự như Bộ luật dân sự năm 2005 (sau đây gọi là BLDS năm 2005) và cũng chỉ giới hạn mục đích, nội dung của giao dịch "không được vi phạm điều cấm của luật", không trái đạo đức xã hội.
• - Tương tự, khoản 1 Điều 4 Luật kinh doanh bất động sản năm 2014 quy định một trong những nguyên tắc kinh doanh bất động sản là "không trái quy định của pháp luật". Về mối quan hệ giữa Bộ luật dân sự và luật khác có liên quan, BLDS năm 2015 bên cạnh đưa ra chuẩn mực ứng xử chung cho các quan hệ dân sự thì trong một số quy định cụ thể, để bảo đảm phù hợp với mục tiêu điều chỉnh các quan hệ dân sự đặc thù, Bộ luật đã dẫn chiếu theo quy định của luật khác có liên quan. Trong trường hợp luật khác có liên quan không quy định hoặc có quy định nhưng vi phạm nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự thì quy định của Bộ luật dân sự được áp dụng. Do đó, các luật liên quan cần được rà soát, nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung để bảo đảm thống nhất trong hoàn thiện và áp dụng pháp luật đối với quan hệ dân sự đặc thù.

Đề xuất, kiến nghị:

• Căn cứ vào quy định của BLDS năm 2015 và Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, các luật khác có liên quan không quy định lại các nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự đã được quy định tại BLDS năm 2015, chỉ quy định những nguyên tắc đặc thù trong xác lập, thực hiện, chấm dứt quan hệ dân sự cụ thể.
• Đề nghị các Bộ, ngành kịp thời rà soát những quan hệ dân sự đặc thù cần được điều chỉnh trong các luật có liên quan để bảo đảm thống nhất trong hoàn thiện, áp dụng pháp luật.